Zamiana kropelki wody przechłodzonej w kryształek lodu może nastąpić w wyniku zetknięcia się z zarodnikiem lodowym lub w wyniku resublimacji. W chmurze zaczyna narastać kryształ lodu atmosferycznego – śnieżynka. Jej kształt i wielkość zależy od czasu trwania procesu, od ilości pary wodnej dostępnej dla resublimacji i spokoju lub zawirowań w chmurze. Jeżeli kryształ lodu lub śnieżynka osiągnie masę, która nie pozwala prądom wstępującym utrzymać jej w chmurze, wtedy zaczyna opadać. Gdy jest ciepło płatek śniegu topnieje i pada jako kropla deszczu.

 

Komisja Śniegu i Lodu Międzynarodowego Stowarzyszenia Nauk Hydrologicznych uporządkowała nazwy i sklasyfikowała opady w kilku grupach:

 

Blaszki - to cieniutkie, płaskie kryształy w kształcie sześcioboku regularnego z jądrem krystalizacji w centrum ; powstają w niskich temperaturach (-20⁰ C),

 

Gwiazdki – cienki i płaski kryształ, z centrum którego wyrastają ramiona – jest ich zazwyczaj sześć (wyjątkowo : trzy lub dwanaście), ich kształty są niepowtarzalne, są najczęstszą formą opadów śnieżnych, tworzą się w niezbyt niskich temperaturach,

 

Słupki – mają sześcioboczny przekrój, tworzą się przy dużych mrozach,

Igły Lodowe – brak sześciobocznego przekroju, parowanie lub topnienie powoduje zaokrąglenie się narożników ścianek, powstają w bardzo niskich temperaturach,

 

Krupa – znane są jej trzy odmiany : śnieg ziarnisty, krupa śnieżna, krupa lodowa ; opadająca śnieżynka natrafia na swej drodze na drobniutkie kropelki przechłodzonej wody, narasta na nich biała, ziarnista skorupa szronu, wcześniejsze przerwanie tego procesu prowadzi do opadania śniegu ziarnistego ; krupa lodowa jest twarda – jej wnętrze otoczone jest szklistą warstwą lodu,

 

Deszcz Lodowy (grad zimowy) – przezroczyste kulki lodowe, które mają niezamarznięte wnętrze, wywodzi się z deszczu przechłodzonego, który przeleciał przez grubą warstwę mroźnego powietrza poniżej chmury,

 

Grad – powstaje w wyniku przedłużenia i spotęgowania procesów rodzących krupę lodową, niezbędne do tego są bardzo intensywne, konwekcyjne wzloty powietrza (cumulonimbus o wysokości od 2 do 10 km.)

 

Do szczególnych form lodu atmosferycznego należą osady tworzące się na powierzchni ziemi, roślinach, budynkach i rożnych urządzeniach technicznych. Są to: szron, sadź, gołoledź.

 

Szron (zmróz) – tworzy się na wszystkich poziomych powierzchniach w wyniku nocnego wypromieniowania ciepła z gruntu, na którym krystalizuje się (resublimuje bezpośrednio z pary wodnej) lód,

 

Sadź – powstaje z pędzonych wiatrem, przechłodzonych, malutkich kropelek mgły. Krople te natrafiają na wychłodzone przedmioty i krzepną natychmiast,

 

Gołoledź – to cienka warstwa przejrzystego, zwartego i gładkiego lodu powstająca na zimnym podłożu ( jezdnia drogi asfaltowej), z zamarzających przechłodzonych kropelek mżawki i deszczu.

 

 

 

 

 

 

 

W zależności od czasu trwania przerwy pomiędzy dwoma kolejnymi opadami śniegu oraz od warunków pogodowych panujących w przerwach pomiędzy tymi opadami – warstwy śniegu ulegają przemianie zarówno na powierzchni jak i wewnątrz. Zaczynają formować się gatunki śniegu. Pokrywa śnieżna ulega przemianom na skutek tajania, oddziaływania wiatru, parowania i rekrystalizacji oraz pod działaniem ciśnienia. W polskich górach, w ciągu całej zimy występuje 9 gatunków śniegu, z których jedne ułatwiają, inne bardzo utrudniają jazdę na nartach. Wyróżnia się następujące podstawowe gatunki śniegu:

 

Puch Świeży – opad śniegu występuje przy bezwietrznej pogodzie w temperaturze ok. –10⁰ C. Jest to śnieg bardzo nośny, dający maksimum satysfakcji w zjazdach, zwłaszcza jeżeli leży niezbyt grubą warstwą na twardym podłożu.

 

Puch Zsiadły – po kilku dniach bezwietrznej pogody puch świeży przekształca się pod wpływem swojego ciężaru w puch zsiadły, na powierzchni tworzy się krystaliczny szron. Puch zsiadły zapewnia doskonałe warunki narciarskie.

 

Gips Przewiany – powstaje wówczas, gdy opadom śnieżnym towarzyszy silny wiatr przy temperaturze 0⁰ C. Zwiewa on puch z gładkich przestrzeni i gromadzi go na przeszkodach terenowych i odwietrznych stronach grzbietów górskich. Tworzy on nawisy, sformowania, zaspy w postaci tarcz i tzw. „kalafiorów”, które bardzo utrudniają poruszanie się na nartach. Śnieg ten jest na ogół tępy.

 

Gips Zbity – jest to śnieg ciężki, lecz nie mokry, silnie ubity wskutek oddziaływania wiatru i własnego ciężaru. Stawia znaczny opór przy wykonywaniu ewolucji narciarskich. Jest niebezpieczny, bo narty zapadają się głęboko.

 

Szreń – jeżeli po opadzie śniegu suchego nastąpi wzrost temperatury i ponowny jej spadek, na powierzchni powstaje warstwa zlodowaciałego, bardzo zbitego śniegu, który załamuje się pod ciężarem narciarza. Pod zlodowaciałą warstwą znajduje się przeważnie śnieg suchy. Jest to bardzo niebezpieczny i nieprzyjemny dla narciarza gatunek śniegu, silnie utrudniający jazdę i grożący kontuzjami.

 

Lodoszreń – występuje, gdy górna część pokrywy śnieżnej zbudowana jest z warstwy silnie zlodowaciałej, matowej i nie załamującej się pod ciężarem narciarza.

 

Śnieg Mokry – powstaje podczas opadu przy temperaturze około 0⁰ C. Topniejące kryształki śniegu zatracają kształt gwiazdek i zlepiają się w duże płatki. Obserwuje się go również w czasie odwilży i na wiosnę. Lepi się do ślizgów nart, utrudnia jazdę, tworzy przed nartami zwały.

 

Śnieg Ziarnisty – mówimy o nim, gdy powierzchnia śniegu zbudowana jest z wyraźnie widocznych ziaren. Występuje najczęściej na wiosnę, gdy temperatura w ciągu dnia osiąga powyżej 0⁰ C, a nocą jest mroźno. Stwarza doskonałe warunki narciarskie.

 

Firn – składa się z dużych nieregularnych ziaren, nie połączonych ze sobą, stale mokrych. Pomiędzy ziarnami występują pory wypełnione powietrzem. W Polsce występuje jedynie w Tatrach, wyłącznie w okresie wiosennym, gdy również nocą utrzymuje się temperatura poniżej 0⁰ C. Jest to gatunek śniegu ulubiony przez narciarzy, jazda po nim jest szybka i bezpieczna.

 

Śnieg Sztuczny – powstaje w wyniku przetworzenia wody w specjalnych urządzeniach tzw. „działach śnieżnych”, „armatkach”. Do wody wprowadzanej do urządzenia dodaje się specjalne komponenty chemiczne powodujące różną krystalizację śniegu. Można go jedynie produkować w temperaturze poniżej -5⁰ C.

 

 

OPRACOWAŁ:

Piotr OZAIST

Międzynarodowy Instruktor

Sportów Śnieżnych ISIA