Organizacja i Pierwsza Pomoc w Wypadkach NarciarskichNależy mieć świadomość, że nawet dzisiaj, w erze ciągłego postępu, nowoczesnego wyposażenia technicznego, telefonów komórkowych, śmigłowców i coraz lepiej wyszkolonych służb ratowniczych, w górach zawsze mogą zaistnieć okoliczności, które w razie wypadku mogą uniemożliwić udzielenie pomocy z zewnątrz. Wówczas możemy liczyć tylko na siebie, naszą wiedzę i doświadczenie. Wypadki zazwyczaj zdarzają się wówczas, gdy się ich najmniej spodziewamy. Zaskakujące nas zdarzenie samo w sobie jest stresujące, niesie ze sobą strach oraz pewien chaos myślowy i emocjonalny. Jeśli do tego dodać widok poszkodowanego, płacz czy krzyk, naprawdę ciężko jest zachować trzeźwe spojrzenie. Pamiętajmy, iż spokój, zdrowy rozsądek i doświadczenie są niezbędnymi warunkami sprawnego udzielenia pierwszej pomocy czy przeprowadzenia akcji ratowniczej i tym samym uratowania ludzkiego zdrowia czy życia.
- Zabezpieczenie Miejsca Wypadku - wbijamy skrzyżowane narty „X” powyżej miejsca w którym leży poszkodowany. Jest to ważne, ponieważ w ten sposób ostrzegamy innych narciarzy o zaistniałym wypadku i chronimy zarówno poszkodowanego, jak i siebie przed kolejnymi kolizjami, znacząco podnosi bezpieczeństwo i komfort poszkodowanemu i udzielającemu pomocy.
- Stwierdzenie Stanu Poszkodowanego - kontakt słowny: jeżeli poszkodowany odpowiada na pytania - jest dobrze, bo jest przytomny. Jeżeli nie odpowiada - sprawdzamy czy ma oddech i czy ma krążenie. Jeżeli ma - bieżąca kontrola, jeśli nie ma - przystępujemy do akcji reanimacyjnej.
- Powiadomienie Służb Ratowniczych - ewentualnie innych przejeżdżających narciarzy, aby ci niezwłocznie powiadomili służby ratownicze lub obsługę wyciągów. W obecnych czasach telefonii komórkowej wydaje się być to w miarę proste. Nie zawsze jednak jesteśmy w zasięgu swojego operatora. Pamiętajmy zatem, że nawet gdy nie możemy się połączyć, możemy wysłać wiadomość tekstową SMS. Ponadto w każdej stacji narciarskiej i w informacji turystycznej uzyskamy miejscowe numery służb ratowniczych zarówno tzw. Szybkich numerów zintegrowanych systemów ratowniczych, jak i miejscowych numerów stacjonarnych i komórkowych, służb ratowniczych. Warto jest znać te numery i mieć przy sobie.
- Zachowanie Stałego Kontaktu z Poszkodowanym - utrzymuj stały kontakt słowny z poszkodowanym. Zapewnij mu ciągłą opiekę i poczucie bezpieczeństwa, gdyż osłabiają one działanie stresu i bólu. Nie pozwalaj poszkodowanemu podejmować zgubnych dla niego działań - gwałtownych ruchów, przemieszczania się, itp.
- Ochrona Przed Utratą Ciepła - chroń poszkodowanego przed utratą ciepła, lecz nie ogrzewaj go, bo to spowoduje rozszerzenie obwodowych naczyń krwionośnych i pogłębi wstrząs pourazowy. Poszkodowanemu nie może być jednak zimno, bo to spowoduje drżenie mięśni (naturalna obrona przed wyziębieniem), a drżące mięśnie zużywają tlen, który jest potrzebny narządom wewnętrznym.
Kilka Dodatkowych Uwag:
- Nigdy nie podawaj poszkodowanemu papierosów, alkoholu, jedzenia i picia - papierosy i alkohol mają niekorzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy przeciwdziałając centralizacji, podając jedzenie i picie znacząco utrudniasz ewentualne przeprowadzenie zabiegu operacyjnego.
- Nigdy nie podawaj poszkodowanemu żadnych leków - chyba, że są to leki zalecane mu przez jego lekarza
- Nie transportuj sam poszkodowanego - możesz spowodować większe komplikacje, wywołać wstrząs, przełamać fizjologiczne mechanizmy kompensacyjne i doprowadzić do nieodwracalnych zmian w organiźmie poszkodowanego. Jedyny wyjątek to sytuacja, w której poszkodowany znacząco zagraża bezpieczeństwu innych, a sam jest przytomny i współpracujący - co oznacza, że nie odniósł poważniejszych urazów.
- Nigdy nie usuwaj z ciała poszkodowanego tkwiących w nim ciał obcych - np. wbitego kijka, gałęzi drzew, itp. Gdyż istnieje ryzyko odkorkowania uszkodzonych ciałem obcym naczyń krwionośnych i spowodowanie krwotoku.
Reanimacja
Najczarniejszy scenariusz udzielenia pierwszej pomocy, czy prowadzenia akcji ratowniczej, związany jest z wystąpieniem okoliczności lub urazów bezpośrednio zagrażającym ludzkiemu życiu. Najczęściej wówczas dochodzi do zatrzymania czynności krążeniowo - oddechowej u poszkodowanego. Przyczyną tego mogą być: choroby serca (zawał, migotanie komór) długotrwały bezdech ( niedotlenienie mózgu ), urazy czaszkowo – mózgowe, porażenie prądem, itp. W przypadku zatrzymania krążenia dochodzi do niedotlenienia, które po około 5 minutach prowadzi do nieodwracalnych zmian w mózgu - tyle właśnie masz czasu do rozpoczęcia prawidłowej reanimacji.
Objawy: utrata przytomności, brak tętna, brak oddechu,
Postępowanie:
A - Airways ( Udrożnienie Dróg Oddechowych)
- Trzymając za czoło i żuchwę delikatnie odchyl głowę do tyłu
- Delikatnie otwórz poszkodowanemu usta i oceń zawartość jamy ustnej, ostrożnie usuń ewentualne ciała obce np. guma do żucia, cukierek, części igliwia, ziemię itp.
- Po udrożnieniu dróg oddechowych sprawdź, czy poszkodowany oddycha – obserwuj ruchy klatki piersiowej, przystawiając ucho do nosa lub ust poszkodowanego, słuchaj czy występuje ruch powietrza, poświęć na to max. 10 – 15 sekund.
B - Breathing ( Oddychanie)
- Przy braku oddechu wykonaj 2 kontrolne wdechy metodą usta – usta, usta – nos, usta – nos + usta, utrzymując drożność dróg oddechowych
- Po wdechu oderwij usta i obserwuj klatkę piersiową - o skuteczności twojej działalności świadczy unoszenie się klatki piersiowej podczas wdechu i opadanie podczas wydechu
- Powietrze wdmuchuj uważnie i spokojnie - istnieje niebezpieczeństwo wdmuchnięcia powietrza do żołądka, co może wywołać wymioty
- Jeśli prowadzona wentylacja nie jest skuteczna lub masz jakiś problem - raz jeszcze sprawdź odchylenie głowy, obecność ciał obcych lub zmień metodę wentylacji poszkodowanego.
C - Circulation ( Krążenie )
- Po wykonaniu dwóch kontrolnych wdechów sprawdź tętno na tętnicy szyjnej - na szyi od krtani zjedź palcami do boku
- Zawsze tętno sprawdzaj na tętnicy szyjnej, dwoma lub trzema palcami jednej ręki, nie duś
- Jeśli wyczuwasz tętno, a poszkodowany nie ma oddechu, przystępujesz do wentylacji z częstotliwością 12 – 16 wdechów na minutę; co minutę kontroluj tętno
- Jeśli brak tętna, to przystępujesz do masażu pośredniego serca.
Masaż Pośredni Serca :
- Poszkodowany powinien leżeć na twardym podłożu
- Znajdź prawidłowy punkt przyłożenia rąk : w tym celu palec środkowy połóż tam, gdzie kończą się żebra, a wskazujący na mostku. Nadgarstek drugiej ręki zsuwasz w dół mostka, aż zetknie się z palcem wskazującym
- Ustaw się pionowo nad klatką piersiową poszkodowanego, ręce proste w stawach łokciowych, spleć palce obu rąk, aby uniknąć uciskania żeber
- Uciskaj z częstotliwością około 100 x / min. Dozuj siłę ucisku w zależności od poszkodowanego, tak aby ucisk nie był większy niż 4 – 5 cm
- Ucisk powinien trwać tyle, ile faza braku ucisku, każdorazowo zwalniając ucisk staraj się nie odrywać rąk od poszkodowanego
- Jeśli sam prowadzisz reanimację, to po 2 wdechach wykonaj 15 ucisków
- Jeśli jest was dwóch, to po 1 wdechu wykonanym przez pierwszego, drugi wykonuje 5 ucisków – pamiętaj, że osoba o większym doświadczeniu powinna wykonywać wentylację poszkodowanego, ponieważ bez skutecznej wentylacji nie ma prawidłowej reanimacji
- Co 1 – 2 minuty kontroluj tętno i oddech
Zakończenie Reanimacji :
- Jeżeli powróciło tętno, a ciągle brak oddechu, to kontynuuj wentylację pamiętając o kontroli tętna i oddechu co 1 minutę
- Jeżeli powróciło tętno i oddech, to ułóż poszkodowanego w pozycji bocznej ustalonej i regularnie kontroluj oddech i tętno
- Jeżeli kontynuację reanimacji przejmują służby ratownicze
- Jeżeli pojawiają się okoliczności zagrażające życiu ratownika
Uwagi Dodatkowe :
- Jeżeli jesteś sam, to przeprowadź 1 – 2 min. reanimację i dopiero wzywaj pomoc, pamiętaj przy tym, że masz mało czasu
- Uderzenie pięścią w okolicę przedsercową ma sens tylko wówczas, gdy jesteśmy pewni, że właśnie doszło do zatrzymania akcji serca ( uderzenie może wówczas być bodźcem pobudzającym pracę serca )
- Pamiętaj o odrębności w reanimacji dzieci: stosuj większą częstotliwość wdechów – około 30 na minutę, przy zmniejszonej objętości, lżej uciskaj klatkę piersiową.
Krwawienia:
Konsekwencją niektórych urazów jest uszkodzenie naczyń krwionośnych i wyciek krwi – popularnie nazwany krwawieniem, może być ono bezpośrednią przyczyną śmierci, dlatego umiejętność jego zatrzymania lub chociaż ograniczenia jest niezwykle istotna. Podczas krwawienia krew może przedostawać się zarówno na zewnątrz organizmu ( krwawienie zewnętrzne) jak i do jam ciała czy tkanek ( krwawienie wewnętrzne).
Krwawienia Zewnętrzne na Kończynach
Objawy: widoczny wyciek krwi przez uszkodzoną powłokę skóry
Postępowanie:
- Znajdź źródło krwawienia ( delikatnie rozbierz, rozetnij ubranie )
- Oceń wielkość krwawienia; małe – wystarczy jałowy opatrunek, silne – natychmiastowe tamponowanie
- Unieś kończynę do góry i uciśnij tętnicę powyżej zranienia
- Załóż opatrunek uciskowy ( tylko wyjątkowo opaskę uciskową – hemostatyczną )
Opatrunek Uciskowy: najlepiej jeśli zakładają dwie osoby, jedna uciska tętnicę powyżej miejsca uszkodzenia, a druga zakłada opatrunek. Bezpośrednio na ranę zakładamy jałowy opatrunek, na to gruby pakiet uciskowy i mocno owijamy bandażem. Jeśli dobrze założymy opatrunek to zatamujemy krwawienie, a krążenie w kończynie zostanie zachowane. UWAGA: jeśli stwierdzimy zasinienie kończyny musimy ściągnąć opatrunek i założyć go jeszcze raz stosując słabszy ucisk.
Opaska Uciskowa ( hemostatyczna ): zakładamy ją tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdy nie można zatamować krwawienia. Zakładamy ją tylko na ramieniu i udzie dośrodkowo do krwotoku, musi być dość szeroka aby nie uszkodzić nerwów i naczyń. Nie stosuj drutu ani cienkich sznurków. Zapisz na skórze poszkodowanego czas założenia opaski. Nigdy samemu nie ściągaj opaski hemostatycznej.
Krwawienia Zewnętrzne na Głowie, Szyi i Tułowiu
Objawy: widoczny wyciek krwi przez uszkodzona powłokę skóry
Postępowanie:
- Uciskamy palcami przez jałowy opatrunek uszkodzone tkanki tak, by zmniejszyć krwawienie
Krwawienie Wewnętrzne
Objawy: objawy wstrząsu z powodu utraty krwi, ewentualnie ślady po tępym urazie na brzuchu czy klatce piersiowej
Postępowanie:
- Jak w przypadku wstrząsu ( patrz dalej), uspokajanie poszkodowanego
- Jak najszybciej powiadomić służby ratownicze, gdyż tylko szybka interwencja lekarza może uratować życie poszkodowanego.
Złamania
Do najczęstszych urazów w górach, a w szczególności na stokach narciarskich należą złamania kości kończyn, zwichnięcia i skręcenia stawów.
Złamania Kości Długich (Kończyn)
Objawy:
- Ból i obrzęk kończyny
- Ograniczenie ruchomości, nienaturalna pozycja,
- Patologiczna ruchomość ( kończyna zgina się w miejscach, w których nie powinna )
- W przypadkach złamań otwartych – krwotok zewnętrzny
Postępowanie:
- Jeżeli poszkodowany nie wymaga udzielenia pomocy lub przeniesienia w inne miejsce, oraz gdy spodziewamy się szybkiego przybycia służb ratowniczych, to nie należy wykonywać zbędnych ruchów uszkodzoną kończyną
- Jeśli poszkodowany wymaga przeniesienia, wówczas należy unieruchomić złamaną kończynę
- Jeśli złamana jest kość – unieruchamiamy dwa sąsiadujące z nią stawy, jeśli złamanie jest w stawie – unieruchamiamy sąsiadujące z nim kości
- Przy złamaniach kończyny dolnej można dowiązać zdrowa nogę do uszkodzonej, a w przypadku złamań kończyny górnej lub obojczyka możemy ją unieruchomić zakładając chustę trójkątną albo dowiązując rękę do tułowia
- Nie należy zmieniać ustawienia złamanej kończyny ani jej nastawiać
- W przypadku złamania otwartego należy zatamować krwawienie, założyć opatrunek jałowy a następnie unieruchomić
Zwichnięcia i Skręcenia Stawów
Objawy:
Ból i obrzęk stawu, ograniczenie ruchomości, nienaturalny kształt stawu, asymetria
Postępowanie:
- Jak w przypadku złamań stawu, w przypadku transportu unieruchomić
- Kończynę zostawić w przyjętym położeniu, nie wolno próbować nastawiać kości
- Dopuszcza się stosowania zimnych okładów dla zmniejszenia obrzęku tkanek miękkich i uśmierzenia bólu, ( nie dopuszczać do odmrożenia )
Wstrząs
Wszystkie z urazów mogą prowadzić do wystąpienia bardzo groźnego dla życia wstrząsu pourazowego, który wywołany jest ostrym niedokrwieniem i niedotlenieniem ważnych dla życia narządów i tym samym upośledzenia ich funkcji. W skrajnych przypadkach dochodzi do powstania nieodwracalnych zmian w niedotlenionych narządach, które prowadzić mogą do śmierci.
Objawy:
- Blada, chłodna, wilgotna skóra, blado – sine wargi, blade paznokcie, zimno-lepki pot na czole tętno > 100 / min.
- W początkowej fazie: lęk, niepokój, drżenie mięśni ( dreszcze ), później: apatia, senność, zaburzony kontakt słowny
Postępowanie:
- Jak najszybciej powiadom służby ratownicze
- Tamuj krwawienie, regularnie kontroluj tętno i oddech, chroń przed utratą ciepła
- Zapewnij ciągłą opiekę i poczucie bezpieczeństwa, nie zostawiaj poszkodowanego bez opieki
- Nie podawaj papierosów, alkoholu, napojów, żywności
- Nie transportuj sam poszkodowanego
- Ułóż poszkodowanego w pozycji leżącej na plecach, co jakiś czas unieś mu nogi do góry
- Bądź czujny, poszkodowany we wstrząsie jest bardzo niestabilny
W przypadku, gdy do akcji ratowniczej włączony zostanie śmigłowiec powinieneś wiedzieć jak z nim współpracować. Jeśli widzisz nadlatujący śmigłowiec i nadal jest potrzebna pomoc służb ratowniczych, stań wyprostowany i unieś obie ręce do góry. Twoje ciało wraz z rękami utworzy wówczas kształt litery „Y” oznaczający YES, czyli TAK - potrzebujemy pomocy. Uniesiona do góry tylko jedna ręka, oznacza NO, czyli NIE - nie potrzebujemy pomocy, lub warunki na lądowisku uniemożliwiają bezpieczne lądowanie. Podczas podchodzenia do lądowania śmigłowiec może wykonać kilka okrążeń nad miejscem wypadku, w czasie których pilot sprawdza możliwości lądowania, siłę i kierunek wiatru itp. Nie biegaj za nim, pozostań na swoim miejscu z uniesionymi rękami do góry i czekaj aż śmigłowiec wyląduje lub ratownik dokona desantu. Po wylądowaniu nigdy nie podchodź sam do śmigłowca, poczekaj aż ktoś z załogi lub ratowników podejdzie do ciebie. Bezwzględnie stosuj się do poleceń ratowników lub członków załogi śmigłowca.
Stosując się do tych wskazówek, naprawdę możesz zrobić bardzo wiele dobrego. Wystarczy czasem po prostu być przy poszkodowanym, porozmawiać z nim, poprawić komfort oczekiwania na ratowników, a tym samym zapewnić mu poczucie bezpieczeństwa i dać nadzieję, że wszystko zakończy się dobrze.
OPRACOWAŁ: Piotr OZAIST
Międzynarodowy Instruktor
Sportów Śnieżnych ISIA |