21 maja po raz pierwszy obchodziliśmy w Polsce Międzynarodowy Dzień Telefonów Zaufania dla Dzieci. Z tej okazji w warszawskim Centrum Pomocy Dzieciom ,,Mazowiecka” odbyła się konferencja prasowa, w której uczestniczyli: Marek Michalak – rzecznik praw dziecka, Monika Sajkowska – dyrektor Fundacji Dzieci Niczyje, Anna Streżyńska – prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej oraz Joelle Leader – ze stowarzyszenia Child Helpline International, które jest inicjatorem święta odbywającego się w tym roku pod hasłem: Łączmy się z dziećmi!

Polska pomoc telefoniczna oferuje pięć bezpłatnych numerów. Podczas konferencji zaprezentowano trzy, z których najstarszy funkcjonuje niespełna dwa i pół roku. Jednak historia telefonów zaufania w Polsce sięga początków lat dziewięćdziesiątych.
 

Marek Michalak już w 1994 roku utworzył swój pierwszy Telefon Zaufania, na konkretną prośbę dzieci, które zasygnalizowały potrzebę w swoim środowisku. Miało to miejsce na Śląsku, a Telefon charakteryzował się zasięgiem lokalnym. Uruchomienie takiego numeru na skalę krajową było jego priorytetem gdy obejmował stanowisko rzecznika praw dziecka.
 

Dzięki współpracy z Telekomunikacją Polską od 20 listopada 2008 roku działa Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka – 0 800 12 12 12. Pod ten numer może zadzwonić każde dziecko, które ma problemy w domu lub szkole, z czymś sobie nie radzi albo jest ofiarą przemocy fizycznej czy psychicznej. Od początku istnienia dyżurują przy nim specjaliści: psychologowie, pedagodzy i prawnicy. Pracownicy telefonu podkreślają, że tego z czym dzieci dzwonią nie dzielą na kłopoty małe i duże. Wszystko, co stanowi problem dla młodych ludzi jest ważne także dla nich i starają się dać im to odczuć, choć dzieci często rozpoczynają rozmowę od wyrażenia obawy, że ich problem jest błahostką w świecie dorosłych. Jedna z pań dyżurujących przy telefonie wspominała jak uczyła liczyć kilkuletnią dziewczynkę. Wyraziła przy tym radość, że dzieci potrafią okazać wdzięczność za poświęcony im czas i uwagę. Pani pedagog przywołała także przykład chłopca, z którym była w kontakcie przez kilka tygodni, a który po roku od jego zakończenia zadzwonił i – nie zastawszy znajomej przy telefonie - poprosił, aby przekazano jej informację, że w tym roku zaliczył wszystkie przedmioty.
 

Dyżurujący: psychologowie, pedagodzy i prawnicy od początku istnienia Telefonu przeprowadzili ponad 10.000 rozmów. Pod numerem Dziecięcego Telefonu Zaufania także dorośli zgłaszają przypadki łamania praw dziecka. Połączenie z tym numerem jest bezpłatne ze wszystkich telefonów stacjonarnych, z telefonu komórkowego sieci Orange oraz za pośrednictwem strony www.brpd.gov.pl.
 

Kolejną ofertą jest grupa numerów 116. Powstała z inicjatywy Komisji Europejskiej i działa w czternastu krajach Unii. Zaliczają się do niej następujące numery: 116 000 – numer interwencyjny, w sprawie zaginionych dzieci, 116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, 116 123 – telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych. Od 6 listopada 2008 roku, dzięki współpracy Fundacji Dzieci Niczyje z firmą Polkomtel S.A., operatorem sieci Plus, pod numerem 116 111 działa pierwszy bezpłatny i ogólnopolski Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży
 

Dzieci dzwoniące pod ten numer mogą porozmawiać z psychologami i pedagogami według opracowanych dla nich zasad rozmowy ABCD. A - anonimowo. Telefonujące dzieci nie muszą podawać swojego nazwiska ani adresu zamieszkania. B - bezpłatnie. To cecha wszystkich połączeń na ten numer, zarówno z telefonów stacjonarnych, jak i komórkowych. C - chętnie i cierpliwie. Tak konsultanci rozmawiają z każdym dzieckiem. D - dyskretnie. Tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdy istnieje podejrzenie, że zdrowie lub życie dziecka jest zagrożone, konsultanci są uprawnieni do zaangażowania w sprawę policji. Ewentualna interwencja odbywa się na zasadzie procedur wypracowanych w trakcie współpracy Komendy Głównej Policji z Fundacją Dzieci Niczyje. Takie sytuacje zdarzają się jednak stosunkowo rzadko.
 

W okresie od początku działalności linii 116 111, czyli od 6 listopada 2008 roku do 6 maja 2009 roku policja interweniowała tylko 73 razy na 43 025 telefonów. Treść rozmowy pozostaje między dzieckiem a konsultantem, jeśli tylko młody człowiek wyraża takie życzenie. Troski, z którymi telefonują dzieci są najróżniejsze. Statystyka pokazuje, że we wspomnianym półrocznym okresie działania Telefonu najwięcej dzieci dzwoniło z problemami w gronie rówieśniczym (1498), wiele chciało także porozmawiać o relacjach z chłopakiem/dziewczyną (1041), o rodzicach (813), kłopotach w szkole (684), seksualności (649), przemocy fizycznej doświadczanej od dorosłych (432), uzależnieniu (416), przemocy psychicznej doświadczanej od dorosłych (388), przemocy rówieśniczej (375) i samotności (368). Podkreślano, że odwracają się proporcje przemocy fizycznej w stosunku do psychicznej na korzyść tej drugiej. Mniej niż po dwieście zgłoszeń podejmowało temat: relacji z rodzeństwem, myśli samobójczych, ciąży, rozwodu rodziców, problemów z akceptacją siebie, samookaleczenia, wykorzystywania seksualnego i poczucia zaniedbywania. Ponadto odbyło się 33 122 tak zwanych rozmów nietematycznych.
 

Z telefonu korzystają nie tylko dzieci, ale także dorośli: rodzice i opiekunowie. W omawianym okresie zadzwoniło 506 osób, między innymi: nauczyciele, którzy mają problemy wychowawcze lub podejrzewają, że ich uczniowie są bici. Proszą o radę jak postępować w trudnych sytuacjach. Dzwonią też rodzice nie radzący sobie z dziećmi. Zdarzają się nawet telefony od osób krzywdzących dzieci.
Telefon działa od poniedziałku do piątku między 12.00 a 20.00. Dzięki stronie internetowej www.116111.pl, także anonimowo, można zadawać pytania on-line konsultantom, którzy odpowiedzą na nie w godzinach pracy. W takiej formie przysłano 1 237 pytań. Strona jest zasadniczo poświęcona dzieciom, jednak znajduje się na niej tak zwana strefa dorosłych, do której zaproszeni są rodzice i profesjonaliści.
 

Ostatni zaprezentowany podczas konferencji numer to efekt współpracy Fundacji Dzieci Niczyje z Fundacją Orange. Od 6 lutego 2007 roku realizują one projekt Helpline.org.pl w ramach ,,Safer Internet”. Poprzez tę działalność pomagają dzieciom i młodzieży w sytuacjach zagrożenia związanych z Internetem i telefonią komórkową. Program ten jest skierowany także do rodziców, którzy nie wiedzą jak rozmawiać z dziećmi o bezpieczeństwie w Internecie, są zaniepokojeni tym, czym w Internecie zajmują się ich dzieci, a przede wszystkim zawieranymi tam przez nie znajomościami. Zespół Helpline pomaga profesjonalistom w rozwiązywaniu problemów dzieci i rodziców zgłaszających się po pomoc w sprawach związanych z zagrożeniem w Sieci oraz telefonującym rodzicom, których dzieci miały kontakt z niebezpiecznymi treściami: pornografią, przemocą, propagowaniem narkotyków, faszyzmem czy sektami.
 

Helpline.org.pl od początku działalności przyjął 3 680 zgłoszeń wymagających natychmiastowej interwencji. Najczęstsze, z czym zwracają się dzieci -internauci to
cyberprzemoc (cyberbulling), czyli przemoc psychiczna stosowana za pomocą nowych mediów. Jest to: straszenie, szantażowanie, ośmieszanie, kompromitowanie poprzez działania w Internecie lub przy użyciu telefonów GSM . Badania FDN i firmy Gemius pokazują, że padł jej ofiarą co drugi nastolatek w wieku 12 – 17 lat, a ponad połowie badanych dzieci robiono zdjęcia labo filmowano je wbrew ich woli.
W 2007 i 2008 roku cyberprzemoc zgłosiło 1281 dzieci, a liczba zgłoszeń rośnie z roku na rok. O ile 2007 było ich 524 to w 2008 już 757. Coraz częściej same dzieci sygnalizują także problem uzależnienia od komputera, w 2007 roku 79 osób, a w 2008 aż 191. Maluchy skarżą się także na uwodzenie w Internecie: w 2007 roku 116 osób, a w roku następnym 148 oraz na kradzież danych (między innymi przejmowanie kont pocztowych czy dostępu do bloga) : 55 osób w 2007 roku i 126 w 2008.
 

Pracownicy Helpline.org.pl dyżurują od poniedziałku do piątku między 11.00 a 16.00 pod numerem telefonu 0 800 100 100. Ponadto można z nimi porozmawiać on-line na livechacie oraz wysłać mail na adres: helpline@helpline.org.pl lub odwiedzić stronę internetową www.helpline.org.pl.
 

Polska pomoc telefoniczna, jak na tak krótki okres istnienia, działa intensywnie i na różnych polach, a jej organizatorzy wciąż starają się o rozwój.

Ewelina Cichecka, Czasdzieci.pl